Olumsuzluk Yanliligi Nedir?

CeReN

Administrator
Katılım
May 2, 2019
Mesajlar
9
Beğeniler
0
Puanları
0
#1
Elestiriler, cogu zaman iltifatlardan daha buyuk bir etkiye sahiptir ve kotu haberler iyi haberlerden daha fazla dikkat ceker. Bunun nedeni, olumsuz olaylarin beyinler uzerinde olumlu olaylardan daha buyuk bir etkiye sahip olmasidir. PsIkologlar, bunu olumsuz onyargi veya olumsuzluk onyargisi olarak adlandirir. Ve davranislar, kararlar ve hatta iliskiler uzerinde guclu bir etkisi olabilir.

Olumsuz Onyargi Nedir?
Olumsuz yanlilik, yalnizca olumsuz uyaranlari daha kolay kaydetme egiliminde degil, ayni zamanda bu olaylara odaklanma egilimidir. Olumlu-olumsuz asimetri olarak da bilinen bu olumsuzluk on yargisi, bir azarlanma durumunda duyulan uzuntunun, ovgu halinde duyulan sevincten daha guclu hissedildigi anlamina gelir. Bu psIkolojik fenomen, ilk kotu izlenimlerin neden ustesinden gelmenin bu kadar zor olabilecegini ve gecmis travmalarin neden bu kadar uzun sure kalici etkileri olabilecegini aciklamaktadir. Neredeyse tum etkilesimlerde, olumsuz seylerin daha fazla fark edilmesi ve daha sonra onlari daha canli hatirlanmasi olasi bir durumdur. Kisilerin olumsuz ve olumlu durumlara verdigi tepkiler kiyaslandiginda su sonuclar cikar:



• Travmatik deneyimler olumlu deneyimlerden daha iyi hatirlanir
• Hakaret ovguden daha iyi hatirlanir
• Negatif uyaranlara daha guclu tepki verilir
• Olumsuz seyler olumlu olanlardan daha sIk dusunulur
• Olumsuz olaylara esit derecede olumlu olanlardan daha guclu cevap ver
Ornegin, bir kisi gunu harika denilecek kadar guzel geciyorken meslektasindan aldigi sinir bozucu bir yorumdan sonra kalan gunu o yorumu dusunmekle gecer. Hatta isten eve dondugunde bile bir kisi o gunun nasil gectigini sordugunda, gununun geneli iyi gecmesine ragmen o durumdan dolayi o gunu korkunc bir gun olarak yorumlar. Olumsuz yondeki bu on yargi, gerceklesen kotu seylere cok daha fazla dikkat edilmesine yol acarak onlarin gercekte oldugundan cok daha onemli gorunmelerini saglar.

Arastirmalar Bu Konuda Ne Gosteriyor?
Arastirmalar, genis bir psIkolojik olaylar dizisinde, insanlarin dunyayi anlamaya calistikca olumsuzluklara daha fazla odaklanma egiliminde oldugunu gostermistir. Kisiler olumlu olaylardan daha fazla olumsuz olaylara dikkat ederler ve olumsuz sonuclardan ve deneyimlerden daha fazla sey ogrenmeye meyillidirler. Ayrica, olumsuz verilere dayanarak pozitif verilere gore kararlar verme egilimindelerdir. Kisilerin dikkati ceken, anilarinda kalan ve bircok durumda aldigi kararlari etkileyen kotu olaylardir.

Motivasyon
PsIkolojik arastirmalardan elde edilen bazi bulgular, olumsuz yanliligin bir gorevi tamamlamak icin motivasyonu etkiledigini gostermektedir. Insanlar olumlu giden bir durumda bir sey edinmeye tesebbus ederken daha az motive olurlarken, kaybetmek istemedigi kaybi soz konusu oldugunda daha fazla motive olurlar.

Kotu Haber Karsisinda
Ilave olarak, yapilan arastirmalar, olumsuz haberlerin dogru olarak algilanmasinin daha muhtemel oldugunu gostermistir. Olumsuz bilgi daha fazla dikkat cektiginden, daha fazla gecerliligi oldugu da gorulebilir. Kotu haberlerin daha fazla dikkat cekmesinin nedeni bu olabilir.

Siyaset
Olumsuzluk onyargisindaki farkliliklar ayni zamanda politik ideolojiyle de iliskilendirilmistir. Bazi arastirmalar, muhafazakarlarin olumsuz bilgilere karsi liberallerden daha guclu psIkolojik tepkileri olabilecegini one surmektedir. Ornegin, bazi kanitlar, kendilerini politik olarak muhafazakar kabul eden kisilerin belirsiz uyaranlari tehdit edici olarak degerlendirmelerinin daha muhtemel oldugunu bulmustur. Olumsuzluk onyargisindaki bu gibi farkliliklar, neden bazilarinin gelenek ve guvenlik gibi seylere deger verme ihtimalinin daha yuksek oldugunu, digerlerinin ise belirsizlik ve degisimi benimseme konusunda daha acik oldugunu aciklayabilir.

Olumsuz Onyargi Ornekleri
Olumsuz onyargi, insanlarin nasil dusundukleri ve nasil davrandiklarina dair cesitli gercek dunya etkileri olabilir. Bu durumlardan ve olaylardan birkac ornegi asagida bulabilirsiniz;



• Bir kisi is yerinde olumlu bir performans incelemesi aldiginda kendisini bu sozlerin ifade ettigi basarisini tespit ederken bulur. Bunun yerine birkac elestiyel ve olumsuz yorum aldiginda ise uzgun ve kizgin hisseder.
• Bir kisi esiyle bir konu hakkinda tartistiktan sonra esinin tum kusurlarina odaklanir ve onlari dusunur. Esinin iyi noktalarini kabul etmek yerine, surekli olarak tum kusurlarinin uzerinde durur. Olumlu ozellikler goz ardi edilirken en onemsiz hatalar bile buyutulur.
• Bir kisi olay yillarca once olmasina ragmen, arkadaslarinin onunde kucuk dustugu bir durumu hala hatirlar. Muhtemelen arkadaslari bu olayi tamamen unutmus olsalar bile, kisi kendi kendini utandirir.

Bulgular
Kotu seylere daha fazla dikkat etme ve iyi seyleri gozden kacirma egilimi buyuk olasilikla evrimin bir sonucudur. Insanlik tarihinin baslarinda, dunyadaki kotu, tehlikeli ve olumsuz tehditlere dikkat etmek kelimenin tam anlamiyla bir olum kalim meselesiydi. Tehlikeye daha fazla ilgi gosteren ve etraflarindaki kotu seylere daha fazla onem verenlerin hayatta kalma olasiliklari daha yuksekti. Bu, ayni zamanda onlari tehlikeye daha ozenli yapan genleri dagitabilecekleri anlamina geliyordu. Evrimsel bakis acisina gore, bu olumsuzun uzerinde durma egiliminin, olumlu olandan daha cok uzerinde durma egiliminin, beynin kisiyi guvende tutma calismasinin bir yoludur.

Gelismeler
Arastirmalar, bu olumsuzluk yanliliginin bebeklik doneminde ortaya cikmaya basladigini gostermektedir. Cok kucuk bebekler pozitif yuz ifadesine ve ses tonuna daha fazla dikkat etme egilimindedir, ancak bu bir yasina yaklasirken degismeye baslamaktadir. Beyin calismalari, bu zaman zarfinda bebeklerin negatif uyaranlara karsi daha buyuk beyin tepkileri yasamaya basladigini gostermektedir. Bu, beynin olumsuz yanliliginin, cocugun ilk yasam yilinin ikinci yarisinda ortaya ciktigini gostermektedir. On yarginin gercekte gelisimde daha erken baslayabilecegine dair bazi kanitlar vardir. Bir calisma, uc aylik bebeklerin baskalarinin sosyal degerlendirmelerini yaparken olumsuzluk on yargisi gosterdigine isaret ettigini ortaya koymustur.

Brain’in Tepkisi
Sinir bilimsel kanitlar, beyinde negatif uyaranlara cevap olarak daha fazla sinirsel islem oldugunu gostermistir. Beynin spesifik duyusal, bilissel veya motor uyaranlara tepkisini gosteren olaya bagli beyin potansiyellerini (ERP’ler) olcmeyi iceren calismalar, negatif uyaranlarin, pozitif uyaranlardan daha buyuk bir beyin tepkisi ortaya cikardigini gostermistir.
Yapilan calismalarda psIkolog John Cacioppo’nun tarafindan yurutulen katilimcilara pozitif, negatif veya notr goruntulerin fotograflari gosterilmistir. Ve daha sonra beyinde elektriksel aktivite gozlemlenmistir. Negatif goruntuler, beyin korteksinde pozitif veya notr goruntulerden cok daha guclu bir tepki urettigi sonucuna varilmistir. Beynin kritik bir bilgi islem alanindaki aktivite deki bu artis nedeniyle kisinin davranislari, kotu haberler, deneyimler ve bilgilerle daha guclu bir sekilde sekillenme egiliminde olmustur.

Iliskiler
Olumsuzluk on yargisi, iliskilerin uzerinde derin bir etkiye sahip olabilir. Onyargi, ozellikle de insanlarin uzun zamandir birbirlerini tanidigi yakin iliskilerde, en kotusunu beklemelerine neden olabilir. Iliskiler soz konusu oldugun da, olumsuz yorumlarin genellikle olumlu olanlardan cok daha fazla agirlik tasidigini hatirlamakta fayda vardir. Olumsuzluklari cozme egilimimi farkinda olmak da onemlidir. Bu dogal insan egilimini anlayarak diger insanlari rahatlatmak ve en kotusunu beklemekten vazgecmenin yollarini bulmaya odaklanilmalidir.

Karar Verme
Olumsuz on yargi, karar alma sureci uzerinde etkili olabilir. Insanlar surekli pozitif olanlari degerlendirirken benden daha iyiler seklinde yorumlarken, fakat olayin olumsuz yonleri uzerinde daha fazla agirlik verdiklerini gorulmustur. Olumsuzun ustesinden gelme egiliminin, insanlarin yaptiklari secimler ve almak istedikleri riskler uzerinde etkisi olabilir.
Belli miktarda para kazanmayi ya da ayni miktarda para kaybetmeyi iceren senaryolari hayal ederken, kayip riski insanlarin kafasinda daha buyuk belirme egilimindedir. Insanlar genellikle olumsuz sonuclarindan korkarlar, her iki olasilik da esit oldugunda bile, potansiyel olumlu kazanimlari arzu etmekten daha fazla korkarlar. Ornek vermek gerekirse, insanlarin 20 dolar kaybetmelerine verdigi tepki, 20 dolar kazandiklari olumlu duygulardan daha guclu bir tepkidir.

Insan Algisi
Baskalarinin izlenimlerini olustururken, insanlar ayrica olumsuz bilgilere daha fazla odaklanma egilimindedir. Ornegin, calismalar, baskalarinin karakterini tanimlamak icin hem iyi hem de kotu sifatlar verildiginde, katilimcilarin ilk izlenimini olustururken kotu tanimlayicilara daha fazla agirlik verdigini gostermistir.
 
Üst Alt